İcranın Geri Bırakılması (Tehiri İcra): Şartları, Teminat ve Başvuru Süreci

İcranın Geri Bırakılması Neden Önemlidir?

İlâmlı icra hukukunda temel gerilim açıktır: Bir tarafta ilk derece mahkemesinin hükmüyle hakkı belirlenen alacaklının alacağına gecikmeksizin ulaşma menfaati, diğer tarafta henüz kesinleşmemiş hükmün kanun yolunda kaldırılması veya bozulması ihtimaline rağmen cebrî icranın tamamlanması sonucu borçlunun geri döndürülmesi güç bir zarara uğrama riski bulunmaktadır. İİK m. 36, bu iki menfaat arasında teminat esaslı geçici bir denge kurar.

1. Kavram: İcranın Geri Bırakılması ile “Tehiri İcra” Aynı Şey midir?

İİK m. 36'nın kanunî terimi icranın geri bırakılmasıdır. Uygulamada ise aynı kurum için “tehiri icra” veya “icranın durdurulması” ifadeleri yaygın biçimde kullanılmaktadır. Kurum, kesinleşmeden icra edilebilen bir ilâmın istinaf veya temyiz incelemesi sürerken cebrî icrasının geçici olarak ilerlememesini sağlar; borcun maddi hukuk bakımından varlığını ortadan kaldırmaz ve takibi iptal etmez.

2. İstinaf veya Temyiz Başvurusu İcrayı Kendiliğinden Durdurur mu?

Hayır. HMK m. 350/1 ve m. 367/1 uyarınca istinaf ve temyiz başvurusu kural olarak kararın icrasını durdurmaz. Bu nedenle para alacağı ve tazminat gibi kesinleşmesi aranmayan hükümlerde yalnız kanun yoluna başvurulmuş olması, başlatılmış ilâmlı icra takibini askıya almaz.

Bu kuralın önemi, “karar istinaf edildiği için icra yapılamaz” şeklindeki yaygın fakat hatalı varsayımı ortadan kaldırmasıdır. Hüküm kesinleşmeden icra edilebiliyorsa borçlunun ayrıca İİK m. 36 mekanizmasını işletmesi gerekir.

3. Hangi İlâmlar Kesinleşmeden İcra Edilebilir?

Türk hukukunda kural, ilâmın icrası için kesinleşmenin aranmamasıdır. Bununla birlikte HMK m. 350/2 ve m. 367/2 başta olmak üzere kanun, niteliği gereği bazı hükümlerin kesinleşmeden yerine getirilemeyeceğini öngörür. Uygulamada belirleyici olan yalnız davanın adı değil, hüküm fıkrasının icra edilecek kısmının niteliğidir.

Özellikle taşınmaz uyuşmazlıklarında “taşınmazla ilgili” olmak ile “taşınmazın aynına ilişkin” olmak aynı değildir. Hüküm yalnız malvarlığına ilişkin bir para alacağı veya şahsî hak doğuruyorsa kesinleşme şartı farklı değerlendirilebilir.

4. İİK m. 36 Kapsamında İcranın Geri Bırakılmasının Şartları

İİK m. 36'nın uygulanabilmesi bakımından çekirdek şartlar birlikte değerlendirilmelidir:

Nafaka hükümleri bu mekanizmanın dışındadır. Devlet ve adlî yardımdan yararlanan kişiler bakımından ise İİK m. 36/2 uyarınca teminat muafiyeti bulunmaktadır.

5. Teminat: Türü, Kapsamı ve Teminat Muafiyeti

İcranın geri bırakılması, alacaklının ilâmdan doğan tahsil menfaatinin teminat altına alınması karşılığında borçluya tanınan bir korumadır. İİK m. 36/1; hükmolunan para veya eşyanın resmî bir mercie depo edilmesini, uygun rehin veya muteber banka kefaleti gösterilmesini yahut borcu karşılayacak malın mahcuz olmasını düzenler.

2025 tarihli Anayasa Mahkemesi kararında İİK m. 36 bağlamında banka teminat mektubunun kesin ve süresiz olması gerektiği vurgulanmıştır. Buna karşılık borçlu Devlet veya adlî yardımdan yararlanan kişi ise kanun gereği teminat gösterme zorunluluğu bulunmaz.

6. Mehil Vesikası Nedir ve Ne Sonuç Doğurur?

İcra müdürü, gerekli güvence sağlandıktan sonra borçluya takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı getirebilmesi için uygun bir süre verir. Uygulamada bu belge “mehil vesikası” olarak anılmaktadır.

Mehilin işlevi, icra mahkemesinden karar alınana kadar takibin ilerleyerek korumanın anlamsız hâle gelmesini önlemektir. Yargıtay uygulamasında mehil süresi içinde takip işlemlerinin yapılamayacağı kabul edilmektedir.

7. Yetkili Merci: 7343 Sayılı Kanun Sonrası İcra Mahkemesi

7343 sayılı Kanunla İİK m. 36'da yapılan temel değişiklik, icranın geri bırakılması kararını verme yetkisinin kanun yolu merciinden alınarak takibin yapıldığı yer icra mahkemesine verilmesidir. Değişiklikten önce karar istinaf aşamasında bölge adliye mahkemesinden, temyiz aşamasında Yargıtay'dan istenmekteydi.

8. Adım Adım İcranın Geri Bırakılması Süreci

9. Geri Bırakma Kararının Takip Üzerindeki Etkisi

İcranın geri bırakılması kararı takibi sona erdirmez; cebrî icranın ilerlemesini kanun yolu incelemesiyle bağlantılı olarak geçici biçimde askıya alır. Bu nedenle “takibin iptali” ile “icranın geri bırakılması” birbirinden ayrılmalıdır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 10.01.2023 tarihli kararında da geri bırakma kararının dosyaya sunulmasından sonra takip işlemlerinin ertelenmesi gerektiği, fakat bunun takibin iptalini gerektirmediği belirtilmiştir. Mehil süresinde de takip işlemlerinin ilerlememesi gerektiğine ilişkin yerleşik yaklaşım bulunmaktadır.

10. İstinaf veya Temyiz Sonunda Teminatın Akıbeti

İlâm alacaklısının teminat üzerinde rüçhan hakkı bulunduğu da İİK m. 36'da açıkça düzenlenmiştir. Bu nedenle teminat, yalnız borçlunun takibi durdurmasına yarayan şekli bir işlem değil, alacaklı bakımından güçlü bir güvence fonksiyonu taşır.

11. Bozma, Kaldırma ve İcranın İadesi: İİK m. 40

Bir ilâmın bölge adliye mahkemesince kaldırılması veya Yargıtayca bozulması, İİK m. 40/1 gereğince icra muamelelerini olduğu yerde durdurur. İlâm daha önce tamamen veya kısmen icra edilmişse ve sonraki süreçte borçlunun hiç veya o miktarda borçlu olmadığı kesinleşirse, İİK m. 40/2 kapsamında ayrıca yeni bir hükme ihtiyaç olmaksızın icranın eski hâline iadesi gündeme gelir.

Ancak üçüncü kişilerin iyiniyetle kazandıkları haklar korunur. Bu nedenle icranın geri bırakılması kararının zamanında alınması, yalnız geçici likidite veya haciz baskısı bakımından değil, icranın tamamlanmasından sonra eski hâle dönüşün fiilen güçleşebileceği durumlar bakımından da önemlidir.

12. 7343 Sayılı Kanun Değişikliği ve Doktrindeki Sistem Eleştirisi

7343 sayılı Kanun değişikliğinin gerekçesinde, BAM ve Yargıtay nezdindeki iş yükünün azaltılması, özel takip gerektiren işlemlerin sadeleştirilmesi ve zaman kaybının önlenmesi öne çıkarılmıştır. Buna karşılık Prof. Dr. Muhammet Özekes, değişikliği yalnız teknik bir merci değişikliği olarak değil, kanun yolu sistemi bakımından yapısal bir değişiklik olarak değerlendirmektedir.

Özekes'e göre icranın geri bırakılması, kanun yolu incelemesiyle bağlantılı bir geçici hukukî koruma niteliğindedir. Hükmün esasını inceleyen BAM veya Yargıtay yerine, uyuşmazlığın esasını bilmeyen ve dar yetkili icra mahkemesine bu yetkinin verilmesi sistematik bakımdan tartışmalıdır. Yazar ayrıca benzer bir değişikliğin 1965 yılında gündeme geldiğini ve dönemin Adalet Komisyonunca sakıncalı bulunduğunu hatırlatmaktadır.

13. Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

14. İİK m. 33 ve 33/a: İtfa, İmhal veya Zamanaşımı Nedeniyle İcranın Geri Bırakılması

İİK m. 36'nın yanında İİK m. 33 ve 33/a da “icranın geri bırakılması” terminolojisini kullanır; ancak burada mesele kanun yolu değildir. Borçlu, ilâmlı icrada borcun ödendiğini (itfa), ertelendiğini (imhal) veya zamanaşımına uğradığını belirli belge ve süre koşullarıyla ileri sürer.

İcra emrinden önceki itfa veya imhal iddialarında İİK m. 33/1'de öngörülen belge rejimi ve yedi günlük başvuru süresi; icra emrinden sonraki itfa/imhal bakımından ise m. 33/2'deki daha sıkı belge şartları dikkate alınır. İlâm zamanaşımı iddiası İİK m. 33/a kapsamında değerlendirilir.

15. Uygulayıcılar İçin Kontrol Listesi

16. Değerlendirme ve Sonuç

İcranın geri bırakılması, yalnız “teminat yatırıp takibi durdurma” işleminden ibaret değildir. Kurumun doğru uygulanabilmesi için önce hükmün kesinleşme ve icra edilebilirlik rejimi belirlenmeli, ardından kanun yolu ile cebrî icra arasındaki ilişki kurulmalı ve İİK m. 36'nın güvence, mehil ve icra mahkemesi aşamaları zamanında tamamlanmalıdır.

7343 sayılı Kanunla karar merciinin icra mahkemesine taşınması uygulamayı önemli ölçüde değiştirmiştir. Bu değişikliğin sistematik doğruluğu doktrinde ciddi biçimde tartışılsa da yürürlükteki hukuk bakımından başvuru mercii açıktır. Buna karşılık eski uygulamadan kalan alışkanlıkların sürdürülmesi, mehil vesikasına kanunda bulunmayan bir işlev yüklenmesi veya kanun yolu dilekçesindeki ifadelerin geri bırakma kararının şartı gibi görülmesi hak kayıplarına yol açabilir.

Bu nedenle İİK m. 36 bakımından en güvenli yaklaşım, ilâmın niteliği → kanun yolu → teminat → mehil → icra mahkemesi → icra dosyasına bildirim → kanun yolu sonucuna göre teminat ve iade zincirini tek bir bütün olarak yönetmektir.

17. Sık Sorulan Sorular

İstinafa başvurmak icrayı durdurur mu?

Kural olarak hayır. HMK m. 350/1 uyarınca istinaf başvurusu kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz. Kesinleşmeden icra edilebilen ilâmlarda İİK m. 36 prosedürü ayrıca işletilmelidir.

Tehiri icra kararını hangi mahkeme verir?

7343 sayılı Kanun değişikliği sonrasında İİK m. 36 kapsamındaki icranın geri bırakılması kararı takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden talep edilir.

Mehil vesikası alınca takip durur mu?

Mehil, icra mahkemesinden geri bırakma kararı getirilinceye kadar takibin ilerlemesini geçici olarak engelleyen korumadır. Ancak mehil vesikası ile icra mahkemesinin geri bırakma kararı aynı değildir.

Teminat mektubu süreli olabilir mi?

İİK m. 36 uygulamasında banka teminat mektubunun kesin ve süresiz olması önem taşır. Somut teminatın kabul edilebilirliği dosya ve mahkeme uygulaması çerçevesinde kontrol edilmelidir.

Nafaka kararında icranın geri bırakılması istenebilir mi?

Hayır. İİK m. 36 ile HMK m. 350/1 ve 367/1 nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılmasına izin vermez.

Tapu iptal ve tescil kararı için tehiri icra gerekir mi?

Taşınmazın aynına ilişkin hükümler kural olarak kesinleşmeden yerine getirilemez. Bu nedenle önce hükmün niteliği belirlenmelidir; kesinleşmeden icra edilemeyen bir hüküm bakımından İİK m. 36 yoluyla ayrıca durdurma sağlanmasına kural olarak ihtiyaç yoktur.

İcranın geri bırakılması takibi iptal eder mi?

Hayır. İİK m. 36 kapsamındaki karar cebrî icrayı geçici olarak durdurur; takip dosyasını ortadan kaldırmaz.

İlâm bozulursa daha önce yapılan icra ne olur?

Bozma veya kaldırma icra işlemlerini olduğu yerde durdurur. Şartları oluştuğunda İİK m. 40 kapsamında icranın tamamen veya kısmen eski hâline iadesi gündeme gelir.

18. Yararlanılan Kaynaklar ve İçtihatlar

Mevzuat

• 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu, özellikle m. 32, 33, 33/a, 36, 40 ve 85.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m. 350 ve 367.
• 7343 sayılı İcra ve İflâs Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun.

Seçilmiş İçtihatlar

• Anayasa Mahkemesi, B. No: 2019/17045, 15.10.2025.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/692, K. 2023/264, T. 29.03.2023.
• Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, E. 2017/2, K. 2017/3, T. 26.05.2017.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/3381, K. 2025/5183, T. 03.07.2025.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/7795, K. 2023/59, T. 10.01.2023.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2016/19385, K. 2017/11050, T. 20.09.2017.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2016/23229, K. 2016/19884, T. 27.09.2016.
• Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/283, K. 2025/273, T. 24.03.2025.

Literatür

• ÖZEKES, Muhammet, “İcranın Geri Bırakılması Hakkında (İİK m. 36) 7343 S. K. ile Yapılan Değişiklikler ve Ortaya Çıkardığı Sorunlar”, YBHD, 2022/2.
• PEKCANITEZ, Hakan / ATALAY, Oğuz / SUNGURTEKİN ÖZKAN, Meral / ÖZEKES, Muhammet, İcra ve İflâs Hukuku Ders Kitabı, 8. Bası, İstanbul, 2021.
• ARSLAN, Ramazan / YILMAZ, Ejder / TAŞPINAR AYVAZ, Sema / HANAĞASI, Emel, İcra ve İflâs Hukuku, 6. Baskı, Ankara, 2020.
• ATALI, Murat / ERMENEK, İbrahim / ERDOĞAN, Ersin, İcra ve İflâs Hukuku, 3. Bası, Ankara, 2020.
• KÖLE, Mehmet, İlâmlı İcra Takibinde İcra Mahkemesi Tarafından İcranın Geri Bırakılması, İstanbul, 2020.