E-sporcu Sözleşmesine Hangi Hükümler Uygulanır? TBK, 7405 Sayılı Kanun ve TESFED Düzenlemeleri

E-sporcu Sözleşmesine Uygulanacak Hukukî Rejim

Serinin sekizinci makalesinde e-sporcu sözleşmesinin tipik görünümü itibarıyla hizmet sözleşmesi niteliği taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu makalede bir sonraki aşamaya geçilerek, bu nitelendirmenin hukukî sonucu olan uygulanacak hükümler sistemi ele alınmaktadır. İnceleme, doktora tezindeki “Uygulanacak Hükümler” sistematiğini esas almakta; genel özel hukuk rejimi ile e-spora özgü spor mevzuatını aynı çerçevede değerlendirmektedir.

1. Uygulanacak Hükümlerin Belirlenmesi Neden Önemlidir?

E-sporcu ile spor kulübü veya spor anonim şirketi arasındaki ilişkinin hukukî niteliğinin belirlenmesi, hangi kuralların tarafların hak ve borçlarını yöneteceğini tespit etmek bakımından başlangıç noktasıdır. Sözleşmenin hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilmesi, yalnız terminolojik bir sonuç doğurmaz; ücret, iş görme, talimat, gözetme, araç sağlama, sorumluluk ve sona erme gibi çok sayıda meselede uygulanacak temel hükümlerin belirlenmesini sağlar.

Bununla birlikte e-spor ilişkisi yalnızca iki taraflı bir özel hukuk sözleşmesinden ibaret değildir. E-sporcunun lisanslandırılması, kulübün spor dalı tescili, müsabakalara katılım, transfer ve disiplin süreçleri spor mevzuatı ve federasyon düzenlemeleriyle şekillenmektedir. Sosyal güvenlik ve iş sağlığı ve güvenliği hükümleri de sözleşmenin hizmet ilişkisi niteliğine bağlı olarak ayrıca sonuç doğurur.

2. Hizmet Sözleşmesi Niteliğinin Uygulanacak Hukuka Etkisi

Tipik e-sporcu sözleşmesinde e-sporcu, kulübün organizasyonu içinde ve onun yönetim, gözetim ve denetimi altında iş görme edimini yerine getirmekte; kulüp veya spor anonim şirket ise bunun karşılığında ücret ödemektedir. Bu yapı, sözleşmenin TBK m. 393 anlamında hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilmesini gerektirir.

Bu nitelendirme, Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümlerini ilişkinin merkezine yerleştirir. Bununla birlikte hizmet ilişkisine uygulanacak hukuk yalnız TBK'dan oluşmaz. Anayasa, ilgili kanunlar, düzenleyici işlemler, tarafların sözleşmesi, sözleşmenin eki hâline gelen iç düzenlemeler, işyeri uygulamaları ve hukuka uygun yönetim talimatları da kendi normatif alanları içinde dikkate alınır.

3. Türk Borçlar Kanunu'nun Uygulanması

Türk Borçlar Kanunu, e-sporcu ile kulüp veya spor anonim şirket arasındaki tipik hizmet ilişkisinin temel özel hukuk kaynağıdır. İş Kanunu, Deniz İş Kanunu veya Basın İş Kanunu kapsamına girmeyen hizmet ilişkilerinin doğrudan TBK hükümlerine tabi olması nedeniyle, e-sporcu sözleşmesinin kurulması, tarafların temel borçları, talimat ilişkisi ve sona erme gibi meselelerde TBK'nın hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri esas alınır.

TBK'nın iş ilişkilerinde ayrıca genel ve tamamlayıcı bir işlevi de vardır. TMK m. 5 uyarınca Türk Medeni Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu'nun genel nitelikli hükümleri, uygun düştüğü ölçüde özel hukuk ilişkilerine uygulanır. Dolayısıyla e-sporcu sözleşmesinin değerlendirilmesinde yalnız TBK m. 393 ve devamındaki hizmet sözleşmesi hükümleri değil, sözleşmeler hukukuna ilişkin genel hükümler de önem taşır.

4. 4857 Sayılı İş Kanunu E-sporculara Uygulanır mı?

4857 sayılı İş Kanunu m. 4, sporcuları Kanunun uygulama alanı dışında bırakmaktadır. Bu nedenle sporcu niteliği taşıyan e-sporcular bakımından İş Kanunu hükümleri kural olarak doğrudan uygulanmaz. Ancak bu kapsam dışılık, e-sporcu ile kulüp arasındaki ilişkinin iş ilişkisi veya hizmet sözleşmesi niteliğini ortadan kaldırmaz.

Burada “İş Kanunu'na tabi olmama” ile “işçi/hizmet ilişkisi içinde bulunmama” kavramları birbirinden ayrılmalıdır. E-sporcu sözleşmesinin iş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarını taşıması hâlinde sözleşme TBK anlamında hizmet sözleşmesidir; yalnızca bu ilişkiye uygulanacak bireysel iş hukuku kaynağı İş Kanunu yerine esas itibarıyla Türk Borçlar Kanunu olur.

5. 7405 Sayılı Kanun ve TESFED Düzenlemeleri

E-sporcu sözleşmesinin hukukî rejimi yalnız özel hukuk kurallarıyla açıklanamaz. 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu; spor kulüpleri, spor anonim şirketleri ve spor federasyonlarının kurumsal yapısına ilişkin temel çerçeveyi oluşturur. E-spor alanındaki federatif yetkiler ise Türkiye Espor Federasyonu tarafından kullanılmaktadır.

TESFED Ana Statüsü, federasyonun teşkilatı ile görev ve yetkilerini belirlemekte; federasyonun düzenleyici işlemlerinin kurumsal temelini oluşturmaktadır. E-spor faaliyetlerinin uygulanması bakımından özellikle sporcu lisans, vize ve transfer, yarışma, disiplin, spor dalı tescili ile ödül ve yardım konularındaki talimatlar önem taşır.

Bu düzenlemeler e-sporcu sözleşmesinin yerine geçmez. Bununla birlikte lisans, transfer, müsabakaya katılım, disiplin ve kulübün federasyon nezdindeki statüsü gibi konularda sözleşmenin fiilen uygulanabileceği spor organizasyonu çerçevesini belirler. Bu nedenle sözleşme hükümleri spor mevzuatından ve TESFED'in bağlayıcı düzenlemelerinden bağımsız yorumlanamaz.

6. Sosyal Güvenlik ve İşsizlik Sigortası

E-sporcu sözleşmesinin hizmet sözleşmesi niteliği sosyal güvenlik hukuku bakımından da önemlidir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 4/1-a, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan kişileri sigortalı saymaktadır. Doktora tezinde benimsenen değerlendirmeye göre, kulüp veya spor anonim şirket organizasyonu içinde hizmet sözleşmesine dayanarak çalışan e-sporcular da bu kapsamda değerlendirilmelidir.

Bu statü kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası bakımından sonuç doğurur. E-sporcuların 5510 sayılı Kanun m. 6'daki istisnalar arasında ayrıca sayılmaması da bu değerlendirmeyi desteklemektedir.

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu bakımından da 5510 sayılı Kanun m. 4/1-a kapsamında hizmet akdiyle çalışanların Kanunda öngörülen şartlarla işsizlik sigortası kapsamına girmesi söz konusudur. Dolayısıyla e-sporcunun sosyal güvenlik statüsü, sözleşmenin yalnız özel hukuk boyutuyla sınırlı olmayan önemli bir sonucudur.

7. İş Sağlığı ve Güvenliği Hükümleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, faaliyet konusuna bakılmaksızın kamu ve özel sektöre ait iş ve işyerlerine geniş biçimde uygulanmaktadır. E-sporcular Kanundaki istisnalar arasında özel olarak yer almadığından, kulüp veya spor anonim şirket bünyesinde çalışan e-sporcular bakımından iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin değerlendirilmesi gerekir.

E-spor faaliyetinin dijital niteliği bu yükümlülükleri ortadan kaldırmaz. Uzun süre ekran karşısında çalışma, sabit pozisyon, tekrarlayan hareketler, yoğun bilişsel yük ve performans baskısı; ergonomi, göz sağlığı, kas-iskelet sistemi ve psikososyal riskler bakımından özel önlemler gerektirebilir. Kulübün risk değerlendirmesi, uygun ekipman, çalışma ortamı, eğitim ve önleyici tedbir yükümlülükleri bu bağlamda somutlaşır.

8. Kulüp İç Yönetmelikleri ve Genel İşlem Koşulları

Kulüp veya spor anonim şirket tarafından hazırlanan iç yönetmelikler, çalışma düzenine ilişkin genel ve yeknesak kurallar içerebilir. Usulüne uygun biçimde e-sporcu tarafından açık veya örtülü olarak kabul edilerek sözleşme ilişkisine dahil edilen bu düzenlemeler, e-sporcu sözleşmesinin eki niteliği kazanabilir.

İç yönetmeliklerin işveren tarafından tek taraflı hazırlanması, çok sayıda e-sporcuya uygulanması ve bireysel müzakereye konu olmaması, bunların TBK m. 20 ve devamı anlamında genel işlem koşulları bakımından da değerlendirilmesini gerektirir. Bu nedenle iç yönetmelik hükümlerinin sözleşmeye dahil olması, onların sınırsız biçimde geçerli olduğu anlamına gelmez; yürürlük, yorum ve içerik denetimi gündeme gelebilir.

9. İşyeri Uygulamaları

Kulübün kanundan veya sözleşmeden doğan bir zorunluluk bulunmaksızın e-sporculara düzenli ve süreklilik gösteren biçimde sağladığı menfaatler, şartları oluştuğunda işyeri uygulaması niteliği kazanabilir. Bu durumda e-sporcuda söz konusu menfaatin gelecekte de devam edeceğine ilişkin korunmaya değer bir beklenti doğabilir.

E-spor sektöründe bunun tipik örneği, sözleşmede açıkça düzenlenmemiş olsa bile kulübün düzenli biçimde başarı primi, turnuva galibiyet primi veya performans ödülü vermesidir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 16.11.2015 tarihli, E. 2014/21153, K. 2015/32270 sayılı kararında düzenli biçimde tekrarlanan prim ve ikramiye ödemelerinin işyeri uygulaması oluşturabilmesine ilişkin ölçütler ortaya konulmuştur.

Bir uygulamanın bağlayıcı hâle gelip gelmediği her somut olayda tekrar sayısı, süreklilik, uygulamanın kapsamı ve taraflarda oluşturduğu haklı beklenti dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

10. Kulübün Yönetim Hakkı ve Talimatların Sınırı

Hizmet sözleşmesinde işin bütün ayrıntılarının önceden sözleşmede düzenlenmesi mümkün değildir. Ortaya çıkan boşlukların önemli bir bölümü, işveren konumundaki kulüp veya spor anonim şirketin yönetim hakkı aracılığıyla doldurulur. TBK m. 399, işverenin işin görülmesi ve işyerindeki davranışlarla ilgili genel düzenlemeler yapabileceğini ve özel talimatlar verebileceğini kabul etmektedir.

E-sporda bu yetki; antrenman programı, hazırlık çalışmaları, turnuva öncesi toplantılar, strateji, ekipman kullanımı, maç günü hazırlığı, takım içi iletişim ve disiplin gibi alanlarda görünür hâle gelir. Faaliyetin yüksek performans niteliği nedeniyle sağlık, dinlenme ve belirli davranış kuralları da bazı durumlarda yönetim hakkıyla temas edebilir.

Ancak yönetim hakkı sınırsız değildir. Kanuna, sözleşmeye, dürüstlük kuralına ve kişilik haklarına aykırı talimat verilemez. Yönetim hakkı, ücret veya borçlanılan temel çalışma edimi gibi sözleşmenin asli unsurlarını tek taraflı değiştirme aracı olarak kullanılamaz. Özellikle e-sporcunun özel hayatına, sosyal medya kullanımına, sağlık ve yaşam tarzına müdahale eden talimatlarda profesyonel gereklilik ile kişilik hakları arasında ölçülü bir denge kurulmalıdır.

11. Hukukî Kaynakların Birlikte Uygulanması

E-sporcu sözleşmesinin uygulanmasında farklı hukuk kaynaklarının aynı anda devreye girmesi, bunların birbirinden bağımsız olduğu anlamına gelmez. Emredici kanun hükümleri tarafların sözleşme özgürlüğünün sınırını oluşturur; sözleşme hükümleri ise bu sınırlar içinde bireysel ilişkinin içeriğini belirler. Federasyon düzenlemeleri sportif faaliyetin kurumsal alanını şekillendirirken, iç yönetmelikler ve işyeri uygulamaları şartları oluştuğunda sözleşmesel çalışma koşullarını tamamlayabilir.

12. Değerlendirme ve Sonuç

E-sporcu sözleşmesine uygulanacak hukukî rejim, tek bir kanuna indirgenemeyecek çok katmanlı bir yapı göstermektedir. Bununla birlikte bu çok katmanlılık, sözleşmenin temel özel hukuk niteliğini belirsiz hâle getirmez. Tipik e-sporcu–kulüp ilişkisinin hizmet sözleşmesi niteliği nedeniyle Türk Borçlar Kanunu, taraflar arasındaki özel hukuk ilişkisinin merkezinde yer alır.

7405 sayılı Kanun ve TESFED düzenlemeleri ise e-spor faaliyetinin spor organizasyonu içindeki kurumsal ve düzenleyici çerçevesini tamamlar. Lisans, transfer, müsabaka, disiplin ve tescil gibi konularda bu düzenlemelerin sözleşmeyle birlikte değerlendirilmesi gerekir. Sosyal güvenlik ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ise hizmet ilişkisinin koruyucu hukuk boyutunu ortaya koyar.

Kulüp iç yönetmelikleri, işyeri uygulamaları ve yönetim hakkı da ilişkinin günlük işleyişinde önem taşır; ancak bu kaynaklar kanun ve sözleşmenin üzerinde değildir. Özellikle tek taraflı kulüp düzenlemeleri ve talimatlar, TBK'nın genel işlem koşulları, dürüstlük kuralı ve e-sporcunun kişilik hakları çerçevesinde sınırlandırılmalıdır.

Sonuç olarak e-sporcu sözleşmesine uygulanacak hükümlerin tespiti, TBK merkezli fakat spor mevzuatı, federasyon düzenlemeleri ve koruyucu sosyal hukuk normlarıyla tamamlanan bütüncül bir değerlendirme gerektirir.

13. Sık Sorulan Sorular

E-sporcu sözleşmesine hangi kanun uygulanır?

Tipik e-sporcu–kulüp ilişkisi hizmet sözleşmesi niteliğinde olduğundan temel özel hukuk rejimini Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri oluşturur. Bunun yanında 7405 sayılı Kanun, TESFED düzenlemeleri ve ilgili sosyal güvenlik ile iş sağlığı ve güvenliği hükümleri de dikkate alınır.

E-sporcular 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi midir?

Sporcular İş Kanunu m. 4 kapsamında kural olarak İş Kanunu'nun uygulama alanı dışındadır. Ancak bu durum e-sporcu ile kulüp arasındaki ilişkinin hizmet sözleşmesi niteliğini ortadan kaldırmaz.

TESFED talimatları e-sporcu sözleşmesini etkiler mi?

Evet. Lisans, transfer, müsabaka, disiplin ve tescil gibi sportif süreçlerde TESFED düzenlemeleri sözleşmenin uygulanacağı kurumsal çerçeveyi belirler.

E-sporcular sosyal sigortalı sayılır mı?

Kulüp veya spor anonim şirket ile hizmet sözleşmesi ilişkisi içinde çalışan e-sporcular, tezde benimsenen değerlendirmeye göre 5510 sayılı Kanun m. 4/1-a kapsamında sigortalı olarak değerlendirilmelidir.

Kulüp iç yönetmeliği e-sporcuyu bağlar mı?

Usulüne uygun biçimde sözleşme ilişkisine dahil edilen iç yönetmelikler sözleşmenin eki niteliği kazanabilir. Ancak genel ve tek taraflı hazırlanmış hükümler TBK'nın genel işlem koşullarına ilişkin denetimine tabidir.

Kulüp e-sporcuya her konuda talimat verebilir mi?

Hayır. Yönetim hakkı kanun, sözleşme, dürüstlük kuralı ve e-sporcunun kişilik haklarıyla sınırlıdır; sözleşmenin asli unsurlarını tek taraflı değiştirme yetkisi vermez.

14. Yararlanılan Kaynaklar ve İçtihatlar

Mevzuat ve Düzenlemeler

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m. 20 ve devamı, m. 393 ve devamı ile m. 399.
• 4857 sayılı İş Kanunu, özellikle m. 4.
• 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu.
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, özellikle m. 4/1-a, m. 6 ve m. 60.
• 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu.
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu.
• Türkiye Espor Federasyonu Ana Statüsü ve TESFED'in lisans, vize, transfer, yarışma, disiplin, tescil, ödül ve yardım alanlarındaki düzenlemeleri.

Seçilmiş Literatür

• DERİNPINAR, İbrahim Nuri, E-sporcu Sözleşmesi, Bahçeşehir Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Özel Hukuk Doktora Programı, Doktora Tezi, İstanbul 2026.
• SÜZEK, Sarper / BAŞTERZİ, Süleyman, İş Hukuku, İstanbul 2024.
• ÇELİK, Nuri / CANİKLİOĞLU, Nurşen / CANBOLAT, Talat / ÖZKARACA, Ercüment, İş Hukuku Dersleri, İstanbul 2023.
• EKMEKÇİ, Ömer / YİĞİT, Esra, iş ve hizmet sözleşmesine ilişkin çalışmalar.
• ERTÜRK, Şükran, “Genel İş Koşulları ve Genel İş Koşullarının Denetlenmesi”, DEÜHFD, 2013.
• CİVAN, Orhan Ersun, Genel İş Koşulları, İstanbul 2015.
• TUNCAY, A. Can / EKMEKÇİ, Ömer / GÜLVER, Ender, Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri, İstanbul 2023.

Seçilmiş Yargıtay Kararları

• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/24584, K. 2018/21216, T. 22.11.2018 — sporcu ile kulüp arasındaki ilişkinin iş görme, ücret ve bağımlılık unsurları bakımından değerlendirilmesi.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/21153, K. 2015/32270, T. 16.11.2015 — düzenli prim ve ikramiye uygulamalarının işyeri uygulamasına dönüşmesi bakımından.

Not: Bu makalede e-sporcu sözleşmesine uygulanacak hükümler, doktora tezindeki sistematik ve tezde kullanılan mevzuat, literatür ve içtihatlar esas alınarak değerlendirilmiştir. E-sporcu sözleşmesine uygulanacak hukukî rejimi bütün yönleriyle doğrudan belirleyen yerleşik bir Yargıtay içtihadı bulunmadığından, yüksek mahkeme kararları ilgili genel hukukî ölçütleri açıklamak amacıyla kullanılmıştır.

İlgili Makaleler

• E-sporcu Sözleşmesinin Hukukî Niteliği: Hizmet Sözleşmesi mi, Sui Generis Sözleşme mi?
• E-sporcu Sözleşmesinin Esaslı Unsurları: İş Görme, Ücret ve Bağımlılık
• E-sporcu Sözleşmesi Nedir? Tanımı ve Hukukî Çerçevesi
• E-Spor Hukuku ve E-Sporcu Sözleşmeleri

Bu Makale Serisi Hakkında

Bu makale, E-Spor Hukuku yayın serisinin dokuzuncu ana çalışmasını oluşturmaktadır.

İlk sekiz makalede e-spor kavramından başlayarak e-sporun spor niteliği, kurucu unsurları, profesyonel e-sporcu, e-sporcu sözleşmesinin tanımı, tarafları, esaslı unsurları ve hukukî niteliği incelenmiştir. Bu çalışmada ise hizmet sözleşmesi nitelendirmesinin ardından e-sporcu sözleşmesine uygulanacak hukukî kaynaklar sistematik biçimde ele alınmıştır.

Serinin bir sonraki makalesinde E-sporcu Sözleşmesi Nasıl Geçerli Olur? Geçerlilik Şartları ve Şekil başlığı altında sözleşmenin geçerlilik şartları, fiil ehliyetiyle bağlantılı genel çerçeve ve şekil meselesi incelenecektir.

Bir Sonraki Makale