E-sporcu Sözleşmesinin Hukukî Niteliği: Hizmet Sözleşmesi mi, Sui Generis Sözleşme mi?

E-sporcu Sözleşmesinin Hukukî Niteliği Nasıl Belirlenir?

Serinin önceki makalesinde e-sporcu sözleşmesinin iş görme, ücret ve bağımlılık unsurları incelenmiştir. Bu makalede ise söz konusu unsurlardan hareketle e-sporcu sözleşmesinin eser, vekâlet ve hizmet sözleşmeleriyle ilişkisi; bağımsız çalışma ve sui generis sözleşme yaklaşımlarıyla birlikte değerlendirilmekte ve Türk hukuku bakımından hukukî nitelendirme ortaya konulmaktadır.

1. Hukukî Nitelendirmenin Önemi

E-sporcu sözleşmesinin hangi sözleşme tipi içinde değerlendirileceği, yalnız teorik bir sınıflandırma meselesi değildir. Nitelendirme; tarafların borçlarının kapsamını, emredici ve tamamlayıcı hükümlerin uygulanmasını, sona erme rejimini, sorumluluğu ve e-sporcunun hangi koruyucu hükümlere dayanabileceğini doğrudan etkiler.

Türk hukukunda e-sporcu sözleşmesini özel olarak ve bütün unsurlarıyla düzenleyen bağımsız bir sözleşme tipi bulunmamaktadır. Bu nedenle sözleşmeye verilen başlık veya tarafların kullandığı “profesyonel oyuncu”, “independent contractor” ya da benzeri ifadeler tek başına belirleyici değildir. Hukukî nitelendirme, tarafların üstlendiği asli edimler ile ilişkinin fiilî işleyişi dikkate alınarak yapılmalıdır.

2. E-sporcu Sözleşmesi Bir İş Görme Sözleşmesi midir?

E-sporcu, sözleşme süresi boyunca kulüp veya spor anonim şirket adına antrenmanlara, hazırlık çalışmalarına ve müsabakalara katılmayı; takım içindeki rolünü ve sportif görevlerini yerine getirmeyi üstlenir. Bu edim, kişisel emeğin ve performansın sürekli biçimde ortaya konulmasına dayandığından sözleşmenin merkezinde bir iş görme edimi bulunmaktadır.

Türk Borçlar Kanunu'nda iş görme ilişkileri farklı sözleşme tipleri altında düzenlenmiştir. Bu nedenle e-sporcu sözleşmesinin iş görme sözleşmesi niteliğinin tespit edilmesi tek başına yeterli değildir; ilişkinin eser, vekâlet veya hizmet sözleşmesinden hangisine yaklaştığı ayrıca incelenmelidir.

3. Eser Sözleşmesi ile Karşılaştırma

TBK m. 470 ve devamında düzenlenen eser sözleşmesinde yüklenici, bir eser meydana getirmeyi; iş sahibi ise bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlenir. Eser sözleşmesini diğer iş görme sözleşmelerinden ayıran temel nokta, belirli bir sonucun meydana getirilmesinin borçlanılmasıdır.

E-sporcu ise kulübüne şampiyonluk, turnuva galibiyeti veya belirli bir sıralamayı garanti etmez. Oyuncunun borcu, sözleşme süresince antrenman ve müsabaka faaliyetlerine katılmak, sportif performansını ortaya koymak ve üstlendiği görevleri gerekli özenle yerine getirmektir. Sportif başarı arzu edilen sonuç olmakla birlikte, kural olarak e-sporcunun borçlandığı hukuki sonuç değildir.

İkinci önemli fark bağımsızlıktır. Eser sözleşmesinde yüklenici, sonucun meydana getirilmesi bakımından kural olarak daha bağımsız hareket eder. Tipik e-sporcu ilişkisinde ise oyuncu kulübün takım organizasyonuna dâhil olur; antrenman saatleri, müsabaka programı, teknik ekip yönlendirmeleri ve takım içi disiplin çerçevesinde faaliyet gösterir.

4. Vekâlet Sözleşmesi ile Karşılaştırma

TBK m. 502 ve devamında düzenlenen vekâlet sözleşmesinde vekil, vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlenir. Vekâlet de bir iş görme ilişkisi olmakla birlikte ücret, hizmet sözleşmesindeki gibi zorunlu unsur değildir; ayrıca vekilin talimata bağlılığı hizmet ilişkisindeki bağımlılığa kıyasla daha gevşektir.

Tipik e-sporcu ilişkisinde oyuncu; antrenman programı, müsabaka takvimi, takım toplantıları, kadro tercihleri, stratejik kararlar ve disiplin düzeni bakımından kulübün organizasyonu içinde hareket eder. Bu yapı, vekilin sahip olduğu görece meslekî ve organizasyonel bağımsızlıktan farklıdır.

Diğer taraftan TBK m. 512 uyarınca vekâlet sözleşmesi kural olarak her zaman sona erdirilebilirken, profesyonel e-sporcu sözleşmeleri uygulamada çoğunlukla belirli süreli kurulmakta ve sona erme, sözleşmesel fesih sebepleri ile genel hükümlere bağlanmaktadır. Bu yön de vekâlet nitelendirmesinden uzaklaşılmasını destekler.

5. Hizmet Sözleşmesi Görüşü

TBK m. 393/1'e göre hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. E-sporcu sözleşmesinin tipik görünümünde bu üç temel unsur birlikte gerçekleşmektedir.

• İş görme: e-sporcunun antrenman, hazırlık, müsabaka ve takım faaliyetlerinde kişisel sportif edimini yerine getirmesi;
• Ücret: kulüp veya spor anonim şirketinin sabit ücret ile sözleşmede kararlaştırılan diğer ekonomik karşılıkları sağlaması;
• Bağımlılık: e-sporcunun kulübün organizasyonu, yönetimi, gözetimi ve denetimi altında faaliyet göstermesi.

Özellikle bağımlılık unsuru ayırt edicidir. Teknik ekip oyuncunun hangi rolde oynayacağını, takım stratejisini, antrenman düzenini ve müsabaka hazırlığını belirleyebilir; kulüp disiplin yetkisini kullanabilir ve oyuncunun performansını düzenli biçimde denetleyebilir. Bu olgular e-sporcunun kulüp organizasyonu içindeki hukukî ve kişisel bağımlılığını somutlaştırır.

6. İş Kanunu Kapsamı Dışında Olmanın Etkisi

4857 sayılı İş Kanunu m. 4/g uyarınca sporcular hakkında İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. Ancak bu istisna, sporcu ile kulüp arasındaki sözleşmenin hizmet sözleşmesi niteliğini ortadan kaldırmaz. İş Kanunu'nun uygulama alanı ile sözleşmenin borçlar hukuku bakımından hukukî niteliği birbirinden ayrılmalıdır.

Bu nedenle e-sporcu ile kulüp veya spor anonim şirket arasındaki tipik ilişkinin İş Kanunu kapsamı dışında kalması, sözleşmenin TBK m. 393 ve devamı anlamında hizmet sözleşmesi olarak değerlendirilmesine engel değildir. Buradaki sonuç, ilişkinin “hizmet sözleşmesi olmadığı” değil; sporcular bakımından özel kanuni istisna nedeniyle uygulanacak hükümlerin ayrıca belirlenmesi gerektiğidir.

7. Bağımsız Çalışan Nitelendirmesi

E-spor sektöründe özellikle yabancı sözleşme örneklerinde oyuncunun “independent contractor” veya bağımsız çalışan olarak adlandırıldığı görülebilir. Ancak sözleşmeye konulan bu ifade tek başına hukukî nitelendirmeyi belirlemez.

Oyuncunun yüksek gelir elde etmesi, kişisel markaya sahip olması, sponsorluk anlaşmaları yapması veya kendi yayın kanallarından gelir sağlaması da kendiliğinden bağımsız çalışan sonucunu doğurmaz. Belirleyici olan; işin mahiyeti, talimat ve denetimin yoğunluğu, süreklilik, kulüp organizasyonuna entegrasyon ve ücret ilişkisidir.

Karşılaştırmalı hukukta tartışılan Tfue–FaZe örneği bu çelişkiyi görünür kılmıştır: oyuncunun sözleşmede bağımsız çalışan olarak adlandırılmasıyla birlikte takımın talimat ve yönlendirmelerine tabi olacağının düzenlenmesi, sözleşmesel etiket ile fiilî ilişkinin birbirinden ayrılabileceğini göstermektedir.

8. Sui Generis veya Karma Sözleşme Yaklaşımı

E-sporcu sözleşmelerinin klasik sporcu sözleşmelerinden farklı olarak yayıncılık, sosyal medya içerik üretimi, sponsorluk, reklam, tanıtım, marka temsili ve imaj haklarının kullanımına ilişkin hükümler içermesi, sözleşmenin karma veya kendine özgü (sui generis) bir sözleşme olup olmadığı sorusunu gündeme getirir.

İsimsiz sözleşmeler öğretisinde karma sözleşmeler, kanunda düzenlenen farklı sözleşme tiplerine ait unsurların yeni bir birleşim içinde bir araya gelmesiyle; sui generis sözleşmeler ise mevcut tipik sözleşmelerle açıklanamayan özgün bir yapının ortaya çıkmasıyla karakterize edilir. E-spor ekonomisinin dijital yapısı, bu tartışmayı teorik olarak anlamlı kılmaktadır.

Bununla birlikte tipik profesyonel e-sporcu sözleşmesinde yayın, sponsorluk ve içerik üretimi gibi edimler, sözleşmenin ağırlık merkezini oluşturan sportif performans ilişkisinin varlığına bağlı olarak ortaya çıkar. Bu yükümlülüklerin ekonomik önem taşıması, tek başına iş görme–ücret–bağımlılık eksenindeki temel ilişkiyi ortadan kaldırmaz.

9. Karakteristik Edim ve İstisnai Sözleşmeler

Her e-sporcu sözleşmesini otomatik olarak aynı kategoriye yerleştirmek de doğru değildir. Hukukî nitelendirmede sözleşmenin ağırlık merkezi ve karakteristik edimi belirlenmelidir.

Eğer sportif performans tali hâle gelmiş; buna karşılık dijital içerik üretimi, sponsorluk ve tanıtım faaliyetleri veya imaj haklarının ticari kullanımı sözleşmenin asli ve belirleyici edimi hâline gelmişse, hizmet sözleşmesi nitelendirmesi yeniden değerlendirilmelidir. Özellikle bu edimler kulübün yönetim ve denetiminden bağımsız biçimde yerine getiriliyorsa bağımlılık unsuru zayıflayabilir.

10. Değerlendirme ve Sonuç

E-sporcu sözleşmesinin hukukî niteliği, e-sporun dijital ve çok aktörlü yapısı nedeniyle ilk bakışta klasik sözleşme tiplerinin sınırlarını zorlayan bir mesele gibi görünmektedir. Bununla birlikte hukukî nitelendirme, sektörün yeniliğinden ziyade sözleşmenin asli edimlerine ve ilişkinin fiilî işleyişine dayanmalıdır.

Tipik görünümde e-sporcu, sözleşme süresince emeğini kulübün organizasyonu içinde ortaya koymakta; antrenman ve müsabakalara katılmakta, teknik ekibin yönlendirmelerine uymakta ve bunun karşılığında ücret almaktadır. Belirli bir sportif sonucu garanti etmemesi eser sözleşmesi yaklaşımını; kulübün yönetim, gözetim ve denetimi altında bulunması ise vekâlet ve bağımsız çalışma yaklaşımlarını geri plana iter.

Yayıncılık, sponsorluk, reklam, tanıtım, sosyal medya ve imaj haklarına ilişkin yükümlülükler e-sporcu sözleşmelerine özgün bir ekonomik görünüm kazandırsa da bunların tipik sözleşmede tamamlayıcı nitelikte kalması hâlinde temel hukukî niteliği değiştirmediği kabul edilmelidir. Bu nedenle e-sporcu sözleşmesinin tipik görünümü itibarıyla TBK m. 393 anlamında hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilmesi daha isabetlidir.

Buna karşılık karakteristik edimin sportif performanstan uzaklaştığı istisnai sözleşmeler bakımından otomatik sınıflandırmadan kaçınılmalı; karma veya sui generis sözleşme ihtimali somut sözleşmenin ağırlık merkezi dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

11. Sık Sorulan Sorular

E-sporcu sözleşmesinin hukukî niteliği nedir?

Tipik e-sporcu–kulüp ilişkisinde iş görme, ücret ve özellikle bağımlılık unsurları birlikte gerçekleştiğinden sözleşme TBK m. 393 anlamında hizmet sözleşmesi niteliğindedir.

E-sporcu sözleşmesi eser sözleşmesi sayılabilir mi?

Kural olarak hayır. E-sporcu belirli bir sportif sonucu garanti etmez ve bağımsız yüklenici gibi değil kulüp organizasyonu içinde faaliyet gösterir.

E-sporcu sözleşmesi vekâlet sözleşmesi midir?

Tipik ilişkide hayır. Vekâletteki görece bağımsız iş görme yapısına karşılık e-sporcu antrenman, müsabaka, takım disiplini ve stratejik tercihler bakımından kulübün organizasyonuna bağlıdır.

E-sporcular İş Kanunu'na tabi midir?

Sporcular 4857 sayılı İş Kanunu m. 4/g uyarınca İş Kanunu kapsamı dışındadır. Ancak bu durum sözleşmenin TBK m. 393 anlamında hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilmesine engel değildir.

Sözleşmede “independent contractor” yazması yeterli midir?

Hayır. Hukukî nitelendirmede sözleşmenin etiketi değil, ilişkinin somut işleyişi ve bağımlılık unsurunun yoğunluğu belirleyicidir.

E-sporcu sözleşmesi sui generis sözleşme midir?

Tipik görünümde kural olarak hayır. Ancak sportif performansın tali, dijital içerik, sponsorluk veya imaj haklarının asli hâle geldiği istisnai sözleşmelerde karma veya sui generis nitelendirme ayrıca tartışılabilir.

12. Yararlanılan Kaynaklar ve İçtihatlar

Mevzuat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m. 393, 470 ve devamı, 502 ve devamı ile m. 512.
• 4857 sayılı İş Kanunu, özellikle m. 4/g ve m. 8.
• 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu.

Seçilmiş Literatür

• DERİNPINAR, İbrahim Nuri, E-sporcu Sözleşmesi, Bahçeşehir Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Özel Hukuk Doktora Programı, Doktora Tezi, İstanbul 2026.
• ETLİOĞLU ERÇETİNGÖZ, Seçil, “E-sporcu Sözleşmelerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi”, 2022.
• HOLDEN, John T. / BAKER, Thomas A. III, “The eContractor: Defining the Esports Employment Relationship”, American Business Law Journal, C. 56, S. 2.
• CISNEROS, Jesus, “Leveling the E-Sports Playing Field: An Argument in Favor of Government Regulation to Ensure Fair Player Contracts for Young Professional Gamers in E-Sports”, California Western Law Review, C. 58, S. 2, 2022.
• OKTAY, Saibe, “İsimsiz Sözleşmelerin Geçerliliği, Yorumu ve Boşlukların Tamamlanması”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 55, S. 1-2, 1996.
• KUNTALP, Erden, Karışık Muhtevalı Akit (Karma Sözleşme), Ankara 2013.

Seçilmiş Yargıtay Kararları

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2016/1414, K. 2016/1072, T. 16.11.2016 — eser ve hizmet sözleşmesi ayrımında sonuç borcu ve iş görme ediminin niteliği bakımından.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/1092, K. 2020/6950, T. 02.07.2020 — vekâlet ve iş ilişkisi ayrımında bağımlılık ölçütü bakımından.

Not: E-sporcu sözleşmesinin hukukî niteliğini doğrudan ve yerleşik biçimde belirleyen bir Yargıtay içtihadı henüz bulunmadığından, yüksek mahkeme kararları iş görme sözleşmeleri arasındaki ayrım ölçütlerini açıklamak amacıyla kullanılmıştır.

İlgili Makaleler

• E-sporcu Sözleşmesinin Esaslı Unsurları: İş Görme, Ücret ve Bağımlılık
• E-sporcu Sözleşmesinin Tarafları: E-sporcu, Spor Kulübü ve Spor Anonim Şirketi
• E-sporcu Sözleşmesi Nedir? Tanımı ve Hukukî Çerçevesi
• E-Spor Hukuku ve E-Sporcu Sözleşmeleri

Bu Makale Serisi Hakkında

Bu makale, E-Spor Hukuku yayın serisinin sekizinci ana çalışmasını oluşturmaktadır.

İlk yedi makalede e-spor kavramı, e-sporun spor niteliği, kurucu unsurları, profesyonel e-sporcu, e-sporcu sözleşmesinin tanımı, tarafları ve sözleşmenin iş görme, ücret ve bağımlılık unsurları incelenmiştir. Bu çalışmada ise bu kavramsal zemin üzerinde e-sporcu sözleşmesinin hukukî niteliği eser, vekâlet, hizmet, bağımsız çalışma ve sui generis sözleşme yaklaşımları çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Serinin bir sonraki makalesinde E-sporcu Sözleşmesine Uygulanacak Hükümler başlığı altında Türk Borçlar Kanunu, spor mevzuatı, TESFED düzenlemeleri, sosyal güvenlik hükümleri ve kulüp iç düzenlemelerinin sözleşme ilişkisine etkisi incelenecektir.

Bir Sonraki Makale